11.12.2019  

Anasayfa » Vergisel Açıdan Sermaye Maliyetleri ve Muhasebe Uygulamalarına Etkisi


    Vergisel Açıdan Sermaye Maliyetleri ve Muhasebe Uygulamalarına Etkisi



    I-    GİRİŞ

    İşletmeler yatırımlarının finansmanında, özellikle de duran varlık yatırımlarında yüksek miktarda sermaye gereksinimi duymakta ve çeşitli alternatifleri değerlendirmektedirler. Yatırımların finansmanında uzun vadeli sermaye kaynakları başta Banka vb. finans kuruluşlarından temin edilmekle birlikte işletme içi öz kaynakların güçlendirilmesi de alternatifler arasında yer almaktadır.

    Sermaye Yapısı: İşletmenin varlıklarının finanse etmek için kullandığı kaynakların bileşimidir. Sermaye yapısı oluşumunda işletmenin temel amacına fayda sağlayacak en uygun bileşimi sağlamak için çaba harcanır. Firma bilançolarının pasifini oluşturan sermaye yapısı unsurları, temelde yabancı kaynaklar ve öz kaynaklar olmak üzere iki ana başlık altında incelenmektedir.  

    Sermaye Maliyeti:  Fon arz edenler tarafından sunulan kaynakların karşılığında istenilen getiri oranıdır. Sermaye maliyeti firmanın kaynak maliyeti anlamında kullanılan bir ifadedir. Diğer bir ifadeyle firmanın sahip olduğu kaynaklarının maliyetidir.

    Yatırımlarda sermaye yapısına ilişkin kararların vergisel açıdan sermaye maliyetlerine ve muhasebe uygulamalarına etkisi ise işletmeler açısından finansman maliyetlerinin değerlendirilmesinde ayrı bir öneme sahiptir. 

     

    II-  KARŞILAŞTIRMALI TABLOLAR ARACILIĞI İLE VERGİSEL AÇIDAN SERMAYE MALİYETLERİ

    Aşağıda yer vereceğimiz çalışmada, X İşletmesinin Yap-İşlet devret modeli ile köprü yapımı karşılığında 25 yıl süre ile işletilmesine ilişkin yatırımında yüksek miktarda ihtiyaç duyduğu sermaye kaynağını karşılayabileceği bazı alternatiflerin maliyetleri vergisel açıdan değerlendirilmiştir.

    X İşletmesinin sermaye gereksinimini karşılayabileceği bazı alternatifler;

    Taahhüt Yolu ile Sermaye Artırımı, Yurt içi veya yurt dışı ilişkili veya ilişkisiz kişilerden kaynak temini, Yurt içi veya yurtdışı banka veya benzeri finans kuruluşlarından kaynak temini, Banka veya benzeri finans kuruluşu olamayan yurtdışı firmalardan kaynak temini

    gibi sermaye yapısı alternatiflerinin üzerinde durularak vergisel açıdan sermaye yapısı kararlarının sermaye maliyetlerine etkisi özet ve detay olarak hazırlanmış karşılaştırmalı tablolar aracılığıyla ele alınmış, ilgili mevzuat (Kanun, BKK, Tebliğ, vb.) hükümlerine atıf yapılarak sermaye yapısı kararlarında vergisel açıdan sermaye maliyetleri üzerinde durulmuştur. 

     

    TABLOLARI İNCELEMEK İÇİN TIKLAYINIZ

     

     

    III-    SERMAYE MALİYETLERİNİN MUHASEBE UYGULAMALARINA ETKİSİ

    Finansman maliyetlerinin (faiz, kur farkı vb. giderler) yatırım maliyeti ile ilişkilendirilmesi zorunluluğu;

    Yurt içi veya Yurtdışından temin edilen kredilerin faiz, kur farkı vb. giderleri yatırımının aktifleştirildiği dönemin sonuna kadar yatırımın maliyetine intikal ettirilerek amortisman yoluyla itfa     edilecektir.  Yatırımın tamamlandığı yılı takip eden dönemlerde ise faiz, kur farkı vb. giderler doğrudan gider yazılabilir veya maliyet ile ilişkilendirilerek amortismana tabi tutulabilir. (VUK 163 ve 334  sıra nolu Genel Tebliğleri)

    Finansman gider kısıtlaması uygulaması (Bakanlar Kuruluna verilen yetki henüz kullanılmamıştır.)

    Kredi kuruluşları, finansal kuruluşlar, finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketleri dışında, kullanılan yabancı kaynakları öz kaynaklarını aşan işletmelerde, aşan kısma münhasır olmak üzere, yatırımın maliyetine eklenenler hariç, işletmede kullanılan yabancı kaynaklara ilişkin faiz, komisyon, vade farkı, kâr payı, kur farkı ve benzeri adlar altında yapılan gider ve maliyet unsurları toplamının %10'unu aşmamak üzere Bakanlar Kurulunca kararlaştırılan kısmı belirlenecek oranı sektörler itibarıyla farklılaştırmaya Bakanlar Kurulu, bendin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.  (KVK md.11/1-i)

    Örnek;

    İşletme Yap-İşlet Devret çerçevesindeki köprü inşaatı projesinin finansmanında kullanılmak üzere 01.07.2014 tarihinde X Bankasından 3 yıl boyunca anapara geri ödemesiz 30.000.000,00 TL, faizler ise yılda bir olarak ödenmek üzere kredi kullanmıştır. Yatırıma 2014 yılı hesap dönemi içerisinde başlanmış ve 2016 yılı hesap dönemi sonunda tamamlanmıştır. Kredi Anapara geri ödemesi ise 01.07.2017 tarihinde yapılmıştır.

    İşletmenin Muhasebe Kayıtları aşağıdaki gibi olacaktır.

    01.07.2014

     

    BORÇ

    ALACAK

    102 BANKALAR

    30.000.000,00

     

              400 BANKA KREDİLERİ           

     

    30.000.000,00

    Banka Kredisinin Kullanımı

     

    31.12.2014

     

    BORÇ

    ALACAK

    780 FİNANSMAN GİDERLERİ

    1.000.000,00

     

             102 BANKALAR          

     

    1.000.000,00

    Kredinin Faiz Ödemesi

     

    31.12.2014

     

    BORÇ

    ALACAK

    258 YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR

    1.000.000,00

     

    781 FİNANSMAN GİDERLERİ YH

     

    1.000.000,00

    Kredi Faizinin Yapılmakta olan Yatırımlar Hs. Virmanı

    2015 ve 2016 yılları içerisinde yapılacak muhasebe kayıtları 2014 yılından farklı olmayacaktır. Ancak kredinin 01.07.2017 tarihinde ödenecek olması nedeniyle 2016 yılı sonunda 400 KREDİLER hesabında yer alan 3.000.000,00 TL’sı bilançoda kısa vadeli kaynaklar içerisinde raporlanması gerektiğinden bu tutarın 303 UZUN VADELİ KREDİLEN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERİ hesabına alınması gerekmektedir.  Ayrıca 2016 yılında tamamlanan yatırımın aktifleştirilmesine ilişkin muhasebe kaydının da yapılması gerekmektedir.

    Örneğimiz kredi anapara geri ödemesinin 01.07.2017 tarihinde, faizlerinin ise her yıl ödeneceği şeklindedir. Eğer kredi faizi ile birlikte 01.07.2017 tarihinde defaten ödenecek olsa idi, başka bir ifade ile ara dönemlerde faiz ödemesi yapılmaması durumunda 213 sayılı VUK’nun Borçların değerlemesine ilişkin 285. maddesi hükmü gereğince değerleme günlerinde hesaplanacak faiz tutarları tahakkuk yolu ile muhasebeleştirilecektir.

    31.12.2014

     

    BORÇ

    ALACAK

    780 FİNANSMAN GİDERLERİ

    1.000.000,00

     

             481 GİDER TAHAKKUKLARI          

     

    1.000.000,00

    Kredi Faizinin Tahakkuku

     

    31.12.2014

     

    BORÇ

    ALACAK

    258 YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR

    1.000.000,00

     

    781 FİNANSMAN GİDERLERİ YH

     

    1.000.000,00

    Kredi Faizinin Yapılmakta olan Yatırımlar Hs. Virmanı

     

    Konuya ilişkin bu detay bilgiyi verildikten sonra örneğimiz doğrultusunda 2016 yılı sonunda yapılacak muhasebe kayıtları ise;

     

    31.12.2016

     

    BORÇ

    ALACAK

    400 BANKA KREDİLERİ

    30.000.000,00

     

    303 UV KREDİLERİN ANAPARA ve TAKS.

     

    30.000.000,00

    Uzun Vadeli Kredilerin Kısa Vadeli Kredilere Virmanı

     

    31.12.2016

     

    BORÇ

    ALACAK

    264 ÖZEL MALİYETLER

    XXXX

     

    258 YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR

     

    XXXX

    Tamamlanan Yatırımın aktifleştirilmesi

     

     

    2017 yılında yapılacak muhasebe kayıtları ise;

     

    01.07.2017

     

    BORÇ

    ALACAK

    780 FİNANSMAN GİDERLERİ

    850.000,00

     

    303 UV KREDİLERİN ANAPARA ve TAKS.

    30.000.000,00

     

             102 BANKALAR          

     

    30.850.000,00

    Kredinin Anapara ile birlikte Geri Ödenmesi

    30.09.2017

     

    BORÇ

    ALACAK

    661 UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ

    850.000,00

     

    781 FİNANSMAN GİDERLERİ YH

     

    850.000,00

    Finansman Giderlerinin Gelir Tablosu Hesaplarına yansıtılması

     

    IV-   SONUÇ

    Yukarıda karşılaştırmalı tablolar aracılığı ile işletmelerin yatırımlarında gereksinim duydukları sermaye ihtiyaçlarını, hangi sermaye yapısı ile karşılamaları durumunda vergisel açıdan kendilerini bekleyen maliyetlere değinilmiştir.

    Bir firmanın sermaye yapısı belirlenirken, kullanılacak yabancı kaynak ve öz kaynak miktarlarının ne oranda olacağı ile kullanılacak yabancı kaynaklar içinde kısa süreli ve uzun süreli fon miktarlarının ne miktarlarda olacağı sorularına yanıt bulunması gerekir.

     

    Taahhüd yolu ile sermaye artırımının vergisel açıdan sermaye maliyetlerine etkisi bulunmamaktadır.  İlişkili kişilerden kaynak temininde ise başta 5520 sayılı KVK ile kanunun Örtülü Sermaye ve Transfer fiyatlandırmasına ilişkin hükümleri olmak üzere Kurum Stopaj kesintisi, KDV, DV, KKDF ve BSMV gibi vergisel maliyetler ile karşılaşılabilmektedir. Yurtiçi bankalardan kredisi kullanımında BSMV dışında bir vergi maliyetinin olmadığı, yurtdışı bankadan kredi kullanımında ise KKDF maliyeti ile karşılaşılmaktadır. Ayrıca yurtdışı banka ve finans kurumu olmayan firmalardan kredi temininde ise KV Stopajı, KDV, DV ve KKDF maliyetleri ile karşılaşılmaktadır.

    Yatırımlarda sermaye yapısına ilişkin kararların maliyetlerinin muhasebe uygulamalarına etkisi başta 213 sayılı VUK’nun 163 ve 334 sayılı Tebliğleri ile yapılan açıklamalar olmak üzere, 5520 sayılı KVK 11/1-i maddesi ile yapılan düzenlemeler etkili olmaktadır. Henüz 5520 sayılı KVK 11/1-i maddesi düzenlemesinde Bakanlar Kuruluna verilen yetki kullanılmamıştır. Söz konusu yetki kullanılsa bile yatırımın maliyetine eklenen finansman giderleri açısından bir istisna söz konusu olduğu için vergisel açıdan muhasebe kayıtlarına bir etki bulunmamaktadır. Çalışmamızda sermaye maliyetlerinin muhasebe uygulamalarına etkisi ise bir örnek ile ele alınarak açıklanmaya çalışılmıştır.

     

    Ali PINAR

    S.M. Mali Müşavir - Denetçi

     

    Yararlanılan Kaynaklar;

    5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu

    3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu

    213 sayılı Vergi Usul Kanunu

    488 Sayılı Damga Vergisi Kanunu

    6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu

    Çifte Vergileri Anlaşmaları

    BSMV ve KKDF Kararları

    Güven SEVİL, Mehmet BAŞAR,  Metin COŞKUN (2013) Finansal Yönetim-II

    Eşref Savaş BAŞCI, KGK Sunum

    Burak TERİM (2009) Türkiye’de Firmaların Sermaye Yapısı : Belirleyici Etmenler Ve Gelişim,Doktora Tezi

    Bu yazı 844 defa okundu.